Eredivisie Shirtbijbel

Woord: Redactie SANTOS
Gepost: 15-04-2020
Het voetbalshirt heeft best lang in het verdomhoekje gezeten, op festivals en feesten mag je ze soms niet eens aan, maar dat begint eindelijk te veranderen. Voetbalshirts zijn mode tegenwoordig. Straatmode, haute couture, oude mannenmode, hipstermode, high fashion, sportschoolmode of doodgewone mode voor thuis op de bank.
Maar minstens zo belangrijk: het voetbalshirt is een bron van sentiment en clubliefde. Elk bijzonder detail, iedere sponsor, elke kleur en elk kraagje roept emoties op. Aan ieder voetbalshirt kleeft een verhaal, een anekdote, een tijdperk, een herinnering. In dit prachtboek verdrink je erin.

Honderden shirts, talloze verhalen

Voetbalshirts zijn mode tegenwoordig. Straatmode, haute couture, oude mannenmode, hipstermode, high fashion, sportschoolmode of doodgewone mode voor thuis op de bank. Wij van SANTOS vinden het allemaal prima.

Toen de Eredivisie CV ons vroeg of we een tijdloze voetbalshirtbijbel wilden maken, met alle clubs erin die ooit in de eredivisie hebben gespeeld, hoefden we niet lang na te denken. Natuurlijk wilden we dat. Een beter onderwerp bestaat haast niet.

We wilden ook een grote voetbalshirtverkiezing, een voetbalshirtdatabank en een voetbalshirttentoonstelling. Te gek, vonden wij. Het voetbalshirt heeft lang in het verdomhoekje gezeten, op festivals en feesten mag je ze soms niet eens aan, maar dat begint eindelijk te veranderen.

De lancering van nieuwe voetbalshirts is vaak een enorme happening, compleet met influencers, gelikte campagnes en allerlei nostalgische verhandelingen. In Nederland mogen bij veel clubs de supporters meepraten over het ontwerp: het aantal complete mislukkingen wordt daardoor steeds kleiner. (Wat ergens best jammer is.)

Online handelaren zoals Classic Football Shirts zijn enorm groot geworden de laatste jaren. In Nederland maakt COPA al tijden schitterende retro-varianten. De grote sportmerken vechten jaarlijks om de beste, meest waardevolle clubs ter wereld. En waar je vroeger naar pakweg Milaan of Manchester moest om je droomshirt te bemachtigen, zijn de shirts van de grote clubs tegenwoordig overal te koop.

Aan voetbalshirts kleeft ook veel heerlijke nostalgie natuurlijk. Struinen door de complete geschiedenis van de eredivisie was een monnikenwerk, historicus Gerard van den Houten hielp ons aan beeldmateriaal van álle shirts die ooit zijn gedragen, en Joeri Gosens maakte er prachtige afbeeldingen van.

De kenners Floor Wesseling (fetisjist/ontwerper) en Jesse Rabbeljee (fetisjist/verzamelaar) waren een onuitputtelijke bron van informatie én prachtige shirtjes. We belden met verzamelaars en kenners van tal van clubs. We verzopen in kraagjes, boordjes, kleuren, emblemen en vergeten shirtsponsors.

We ontdekten dat veel clubs geregeld van kleur wisselden. Soms door een fusie, of om de banden met de stad of gemeente aan te halen. Soms ook ordinair voor het geld: in de jaren ’80 gingen traditieclubs als Cambuur, Willem II en Veendam opeens in de kleuren van de sponsor spelen. Een frats die meestal kort duurde, maar toch. Tegenwoordig wordt er streng over gewaakt, door speciale shirtcommissies zelfs.

Ook mooi: de tijden dat er geregeld iets fout ging met de productie van shirts. Bij Feyenoord zat het clublogo van Puma soms gespiegeld op de borst. Bij Ajax speelden ze de Europa Cup-finale van 1972 tegen Internazionale in shirts met een veel te smalle rode baan. Kledingmerk Le Coq Sportif had beloofd de shirts gratis te leveren. Maar eenmaal bezorgd, bleek de baan vele centimeters te smal.

Uitshirts zijn een verhaal op zich. Vroeger werden die lukraak gekozen: het was maar net wat de plaatselijke sportzaak nog op voorraad had liggen. Pas aan het eind van de jaren ’70 kwam er wat lijn in de uittenues, die steeds vaker een clubembleem hadden, en vanaf het begin van de jaren ’80 ook een sponsor.

Als het om favoriete shirtjes gaat, is het vaak maar net in welk decennium je opgroeide. De jaren ’70 waren nog echt klassiek, meestal van katoen. De jaren ’80 waren de hoogtijdagen van de eerste shirtsponsors.

In de jaren ’90 werd het voetbalshirt echt mode – en clubs ontdekten de commerciële waarde bovendien. Shirts werden steeds vaker verkocht in de fanshops, óók bij kleinere clubs. Ontwerpers gingen vaak helemaal los met de gekste patronen: neem alleen al het beroemde matrasshirt van Ajax en Umbro.

De jaren ’00? Allemaal nieuwe technische foefjes en een enorm ruime pasvorm. De jaren ’10? Shirts werden steeds stijlvoller en fraaier afgewerkt. De wereld van de voetbalshirts kende in al die jaren zijn eigen trends en golfbewegingen, van oversized tot slim fit, van hysterisch druk tot heel basic.

Maar of een voetbalshirt nou mooi is of juist heel lelijk: aan ieder shirt kleeft een verhaal, een anekdote, een tijdperk. In dit boek verdrink je erin.

Lees ook
SANTOS #13: De 25 schoonheden van het amateurvoetbal

Broodje
bal

Het broodje bal is de meest onderschatte snack uit de Nederlandse voetbalkantine, betoogt Sjoerd Mossou. Daarom graag uw aandacht voor de van het vet druipende gehaktbal en het zachte puntje van vijftien cent uit een doorschijnende zak. Eet smakelijk!
SANTOS #14: Engeland special

De keeper, de kopbal,
de redding, de hond
en de duik

Ze mogen zich voor van alles op de borst kloppen, maar de beste voetballer aller tijden komt niet uit Engeland. De beste doelman wellicht wel. Of in ieder geval: de keeper met de meest legendarische save(s) aller tijden. Wilfried de Jong over Gordon Banks (1937-2019), de doelman die net zo gemakkelijk een zwerfhond klemvast nam als een kopbal van Pelé uit zijn goal ranselde.
SANTOS #14: Engeland special

De meest eigenwijze club van Engeland

De kleine non-league club Lewes FC overleefde een bijna-faillissement en geldt tegenwoordig als een voorbeeld voor andere clubs. Hoe? Door alles nét even anders te doen dan de rest. “We zijn niet tegendraads om het tegendraads zijn. We willen gewoon het goede doen.”
SANTOS SPECIAL: 100 JAAR BEKERVOETBAL

Ooit winnen
wij ’m

Voor iedere supporter van een kleine club is de KNVB Beker de heilige graal, een obsessie, de ultieme beloning voor jarenlange trouw. Totdat je – zoals bijna altijd – roemloos wordt uitgeschakeld. Dan wil je er acuut niets meer van weten, van die verdomde beker. Een essay van Sjoerd Mossou.
SANTOS #11: HUP VROUWEN

Being
Hélène
Hendriks

Ze is geliefd in de voetbalwereld, FOX-verslaggeefster en Veronica-presentatrice Hélène Hendriks, zo blijkt tijdens een lange avond meelopen door Zwolle. Maar toch ook weer niet bij iedereen. “Als ik negatieve opmerkingen niet moeiteloos van me kon laten afglijden, zou ik echt een zwaar leven hebben.”
Reportage

Op pad met
lotingkoning
Heinrich Welling

Eigenlijk is Heinrich Welling competitieplanner en coördinator wedstrijdzaken bij de KNVB, maar Nederland kent hem als de snordragende ‘baas der balletjes’ tijdens bekerlotingen. Hij doet ze overal in het land, ook voor jeugdcups, ruim twintig keer per seizoen. “Roep het maar lekker hard, Mathijs!”