Losers zijn we, met zijn allen

Woord: Willem Vissers
Gepost: 25-02-2019
Al negen seizoenen ontbreken supporters van de bezoekende club tijdens De Klassieker tussen Ajax en Feyenoord. Volkskrant-journalist Willem Vissers is er klaar mee. “Het is vooral sneu voor het voetbal. Sneu ook voor ons land, een soort afgang zelfs.”

Beeld: Marco Magielse
Eerder verschenen in SANTOS #04, oktober 2017.

Stel nu dat de prachtige, bijna nationale verbondenheid die ontstond na het verschrikkelijke lot dat Abdelhak Nouri trof, bewaard zou blijven. Stel dus. Vrijwel iedereen leefde in juli 2017 mee met de vrolijke voetballer van Ajax, nadat hij op een veld in Oostenrijk in elkaar zakte en, een paar dagen later, zwaar hersenletsel was geconstateerd.

Aandoenlijk was de steun. Tranentrekkend, hoewel menig cynicus natuurlijk commentaar had. Op straat, in de kranten, op social media, overal waren gevoelige verhalen op te tekenen. Foto’s van de rouw in de straat bij Nouri zijn iconisch. Daar waar je soms het riool hoort ruisen, op social media, groeiden prachtige bloemen op de dorre akkers van supportershaat.

Terwijl profs van rivaliserende clubs al jarenlang goed met elkaar omgaan, hoewel ze dat soms goed verborgen weten te houden, verspreidden nu ook supporters hun liefde, hun aanhankelijkheid. Niet allemaal, maar toch een meerderheid. Ze leefden mee met Nouri, of ze nu van PSV waren, van AZ of van Feyenoord. Ze beeldden hartjes uit met hun vingers, ze toonden een bloem, ze spraken een wens uit, ze postten een lief briefje. Iedereen vindt Nouri immers aardig, iedereen is weleens bang voor het noodlot, iedereen kent wel iemand die iets vreselijks heeft meegemaakt. Nouri stond model voor de tragiek die we allemaal vrezen.

De voetbalwereld is een aparte biotoop. Soms heel hard van buiten, soms boterzacht van binnen.
Willem Vissers

Stel dat die liefde zich verspreidt. Stel dus. Niet voor één dag, maar voor altijd, of althans voor langere tijd. Wat zou dat mooi zijn. We zouden blijven treuren om Nouri, maar we zouden ook voor altijd kunnen blijven zeggen dat zijn lot ergens goed voor is geweest, hoe weinig hij daar zelf ook aan heeft. Stel dat hij een kentering teweegbracht in de voetbalhaat, in dat vaak zo onnozele, humorloze, overdreven gedrag van supportersgroepen. Dat eeuwige doen alsof een voetbalwedstrijd het belangrijkste is wat er bestaat, in plaats van een spel waarin de ene keer de een wint en de andere keer de ander. Supporter-zijn is immers ook een kwestie van verbondenheid, met aanhangers van dezelfde club. Waarom zou die verbondenheid niet breder kunnen zijn?

Nouri stimuleerde kortstondig het besef dat het beter is om gewoon te genieten, zolang het kan. Was hij tot zijn val niet de vleesgeworden lach, het genot, de speelsheid van het voetbal? Geniet dus, van een club, een voetballer, een vrouw op de tribune, een gedachte, een droom. Maakt niet uit. Besef dat het leven zo voorbij kan zijn, dat in een vingerknip een blakende, lonkende loopbaan in duigen kan vallen. Nouri appelleerde aan een universeel gevoel van angst voor het noodlot.

Vermoedelijk zal die eeuwige eenheid een illusie blijken. We kennen het verleden. De voetbalwereld is een aparte biotoop. Soms heel hard van buiten, vol machismo. Maar het voetbal kan in treffende eenheid treuren als iets vreselijks gebeurt, met gebaren, met indrukwekkende minuten stilte, speciale T-shirts, lawines aan berichten op social media. Van binnen is het voetbal soms boterzacht. Het voetbal kan op geweldige wijze bij elkaar op schoot kruipen als de ellende heeft toegeslagen. Het voetbal bidt dan samen, vindt elkaar in hoop en symboliek.

Wij, in voetballand Nederland, in ons welvarende land, kunnen het niet voor elkaar krijgen dat een paar duizend Amsterdammers in Rotterdam naar het voetballen gaan kijken, en een halfjaar later een paar duizend Rotterdammers in Amsterdam.
Willem Vissers

Velen vinden het heerlijk zo, van die wedstrijden zonder supporters van de bezoekende clubs. Dat zouden ze overal moeten doen, aanhang van de bezoekers mijden. Lekker rustig. Geen gezeik. Geen massale politie-inzet. En weet je, als verslaggever van de Volkskrant geniet ik zonder een vol uitvak niet minder van het voetbal zelf. Toch mis ik de mooie samenzang uit het bezoekersvak, de reacties op de andere partij, het gejoel, de uitdagingen van elkaar, de hatelijkheden, de inventieve spandoeken. Ik vind het vooral jammer dat het zo loopt zoals het is gelopen. Omdat de goeden lijden onder de kwaden.

Het is ook een beetje treurig en kinderachtig. Dat volwassen, of bijna volwassen, mannen en opgeschoten jongens alleen een geslaagde middag kunnen hebben als ze een beetje oorlogje kunnen spelen in vredestijd. De Klassieker hoort mijns inziens een wedstrijd te zijn met alles erop en eraan: met dramatiek, schitterende doelpunten, een zinderend scoreverloop, eindeloos stof tot napraten, en met twee supportersgroepen in het stadion. Al is het maar om die liederen, de humor, de angst bij de ene groep voor een dikke nederlaag, de euforie bij de andere kant, de pesterij, de opluchting.

Maar het kan dus blijkbaar niet meer. De burgemeesters Ahmed Aboutaleb (Rotterdam) en Job Cohen (destijds Amsterdam) waren het zat, in 2009. “Het is een klap voor de echte voetballiefhebber”, zei Aboutaleb na het besluit de bezoekregeling voor vijf jaar op te heffen. “Het zijn relschoppers die geen knip voor de neus waard zijn.”

Het was een optelsom. Het was steeds hommeles. Gevechten met ME, wangedrag in de trein. Liederen en beledigingen. Aanhang van Feyenoord scandeerde iets te vaak “Hamas, joden aan het gas”. Supporters van Ajax verheerlijkten het bombardement op Rotterdam in 1940. En bij dat verbale geweld kwamen alle fysieke bedreigingen, de vechtpartijen, de massale inzet van politie, de bijna traditioneel angstaanjagende ontvangst van de spelersbus van Ajax bij De Kuip, in een woud van opgestoken middelvingers. Het is vooral sneu voor het voetbal. Sneu ook voor ons land, een soort afgang zelfs. Wij, in voetballand Nederland, in ons welvarende land, kunnen het niet voor elkaar krijgen dat een paar duizend Amsterdammers in Rotterdam naar het voetballen gaan kijken, en een halfjaar later een paar duizend Rotterdammers in Amsterdam.

Losers zijn we, met zijn allen.

George Weah, wereldvoetballer van het jaar in 1995 en tegenwoordig president van Liberia, vroeg na mijn uitleg of hij even mocht slapen, zo vermoeid was hij van het verhaal over supporters in Nederland.
Willem Vissers

Ik zal nooit vergeten dat ik bij de voormalige Liberiaanse voetballer George Weah in de auto zat, op weg naar een lezing. Hij, wereldvoetballer van het jaar in 1995 en tegenwoordig zelfs president van het Afrikaanse land, was in de middag gast in een zaal in Nijmegen en ’s avonds in Amsterdam. We schrijven mei 2010. Het verbod op reislust van uitsupporters was pas een jaar oud. Maar nu speelden Ajax en Feyenoord de bekerfinale. De KNVB loste een onoverkomelijk probleem met hoge politiekosten van een verwachte megaoperatie in het vaste bekerfinalestadion, De Kuip, op door de eindstrijd in tweeën te knippen. Allebei een keer thuis. Zonder uitpubliek. Weah en ik hadden uren gesproken over de problematiek in Afrika, over armoede en andere basale zaken. Hij vond dat ik de problemen in Afrika overdreef. Althans, hij vermoedde dat bij ons ook wel iets aan de hand was. Hij wist alleen niet precies wat, toen hij al die welvaart zag. Hij had een dikke wang van een tandontsteking en prees de gezondheidszorg, want hij was op een zaterdag perfect geholpen. Maar wacht, hij zou wel ontdekken wat niet deugde bij ons.

“Kijk naar jezelf”, zei hij een paar keer. Hij ging tussen de lezingen door naar de wedstrijd in de ArenA, naar een van de twee finales dus. Hij was niet zo erg bezig met die wedstrijd, maar hij vroeg toch tussen neus en lippen door waarom die finale eigenlijk in tweeën moest. Wat is dat dan voor een rare finale? Dat hadden ze in het straatarme Liberia niet eens, zei hij spottend.

“Kun je me uitleggen wat er is gebeurd?” Na een lang verhaal zei hij: “Pffff, ik heb het je al verteld. Iedereen heeft problemen. Die zullen jullie moeten oplossen.”

Hij vroeg na mijn uitleg of hij even mocht slapen, zo vermoeid was hij van het verhaal over supporters in Nederland.

Dat lange verhaal ging dus over toenemende haat, over botsingen in de jaren zeventig, over twee grote clubs uit de grote steden, de grootste clubs van het land, de clubs met het meeste succes door de jaren heen. De ene club, Ajax, had na een achterstand in succes opeens afstand genomen op de andere club, Feyenoord, die naarstig probeerde te volgen. Humor groeide tot haat. De dieptepunten waren talrijk, of het nu ging om de sneeuwbal op het oog van tijdelijk Ajacied Wim Jansen (jarenlang Feyenoorder geweest), of om het tragische ijkpunt in maart 1997, met de dood van Carlo Picornie, afgeslacht tijdens een georganiseerde vechtpartij in een weiland bij Beverwijk. Picornie was een hooligan, maar ook een man met vrienden, met familie. Ik herinner me de ontreddering, diezelfde dag, toen Ajax in Waalwijk tegen RKC speelde. Dat iedereen min of meer op een uitbarsting van geweld rekende. Maar dat het sindsdien altijd gewapende vrede bleef. Of latente oorlog. Het is maar hoe je het bekijkt.

Leve de spot. De zelfspot vooral.
Willem Vissers

De dieptepunten regen zich aaneen. Robin van Persie werd op De Toekomst aangevallen door supporters van Ajax, toen hij op weg was naar de kleedkamer. Al die escalaties, al die zinloosheid, de borrelende woede. Als ik tegenwoordig weleens mijn liefde voor vrouwenvoetbal bezing en menig lacher ontmoet, kom ik altijd met de supporters op de proppen. Ja, die zijn vrij saai. Gezinnen met schattige kindjes. Maar als ik dan een dag later weer die supporters tekeer zie gaan bij mannenwedstrijden, verlang ik intens naar saaiheid. Het moet toch op een normale manier kunnen? Want het mooie van voetbal is juist die spanning tussen teams, tussen supportersgroepen. Op een leuke, aardige, desnoods hatelijke manier. Op het randje. Want bij voetbal hoort een scherp randje. Dat ze zingen, zo origineel dat de lach doorbreekt, zelfs bij degenen die bespottelijk worden gemaakt. Dat ze over en weer teksten verzinnen die op de rand zijn en soms een beetje daarover, maar niet te veel. Leve de spot. De zelfspot vooral.

Het gevoel zegt: nooit meer doen, die supporters toelaten in elkaars stadion. Maar het hart kan daarmee geen vrede hebben.
Willem Vissers

Eens sprak ik met Ajax-supporter Joark, God hebbe zijn ziel, over de problematiek. Het was kort voor De Klassieker. Het was nog in de tijd dat supporters naar elkaars uitwedstrijden mochten. Hij vroeg me naar de parkeerplaats bij De Meer te komen, in de buurt van het vaste bloemenstalletje. Ik vergat mijn auto af te sluiten en wilde even vijftig meter teruglopen. “Hoeft niet”, zei Joark, die ik verder best sympathiek vond, en die prachtig kon vertellen. “Als we iemand bij je auto zien die iets verkeerds doet, slaan we hem helemaal in elkaar.” Ik antwoordde dat het niet zo mijn ding was, iemand in elkaar slaan, maar dan moest het maar zonder mij, als het nodig was. Hij sprak over de verzengende commercie in voetbal die supporters soms tot diep in de ziel beledigde. Hij sprak over gevechten, hij sprak over koketteren met het jodendom. Als je hem hoorde praten, wist je eigenlijk dat het nooit helemaal goed kon komen tussen de supportersgroepen van Feyenoord en Ajax. De harde kern haat elkaar. En telkens staan nieuwe generaties hooligans op, met andere middelen en gewoonten. Soms weten ze nauwelijks wat ze doen, door drank- en drugsgebruik.

Dat is allemaal waar. Dus het gevoel zegt: nooit meer doen, die supporters toelaten in elkaars stadion. Maar het hart kan daarmee geen vrede hebben. Het is een nederlaag. Voor het supporterdom. Voor normaal gedrag. Misschien is het weer eens te proberen. Officieel loopt het verbod nog tot 2020. Het is maar zijdelings een zaak van de clubs, het is vooral een zaak van de zogenoemde driehoek van burgemeester, justitie en politie. Kan het nou niet anders, met de Voetbalwet in de achterzak? Wie zich slecht gedraagt, krijgt een stadionverbod met meldingsplicht. Probeer het gewoon. Feyenoord is in 2017 kampioen geworden, voor het eerst in achttien jaar. De frustratie is niet meer zo groot. Feyenoord zou, met die titel in het achterhoofd, heerlijk achterover kunnen leunen.

Of denk aan Nouri, aan de verbondenheid van juli 2017. Aan de breekbaarheid van het leven. Aan de mogelijkheid om met elkaar te leven. Niet tegen elkaar.

Kun je geen genoeg krijgen van De Klassieker? Bestel dan snel SANTOS #04, geheel en al in teken van de mooiste en meest beladen voetbalwedstrijd van Nederland.
Lees ook
Reportage

Handjes thuis
bij Roelof Luinge

Scheidsrechter Roelof Luinge nam in 2010 afscheid van het betaalde voetbal, maar stoppen met fluiten? Mooi niet. Op zijn 62ste fluit hij nog wekelijks amateurduels. Eerste klasse. Vier wedstrijden in vijf dagen? Geen punt. Langs de velden met Roelof, ex-topscheidsrechter, belastingambtenaar, cultfenomeen en liefhebber van alle drie de helften. Je moet hem alleen niet vernaggelen.
SANTOS #11: HUP VROUWEN

Retro
Jackie

SANTOS houdt van nu, maar ook heel erg van vroeger. Dus toen we een nummer gingen maken over vrouwen en voetbal, leek het ons tof om een OranjeLeeuwin te hijsen in onze favoriete voetbalshirts van weleer. En wie konden we daarvoor nu beter vragen dan Jackie Groenen, de spelbepaler van het Nederlands elftal en 1. FFC Frankfurt met een voorliefde voor al wat retro is?
SANTOS #11: HUP VROUWEN

Voor gek verklaard

SANTOS #11 gaat over alle soorten voetbalvrouwen die je maar bedenken kunt. Dus ook over die vrouwen voor wie het om uiteenlopende redenen onvoorstelbaar was dat ze de voetbalschoenen aantrokken, maar voor wie de bal bleef lonken, en dat immer zal blijven doen. Maak kennis met ​Conny - voorheen Coen - Koreman.
Film

Uit de archieven
van Johan Kramer (3)

Op speciaal verzoek van SANTOS opent regisseur Johan Kramer zijn archief vol schitterende voetbalfilmpjes. Twee keer per maand delen we zo’n pareltje. Vandaag is dat het verhaal van de 12-jarige Victor Mongay uit Barcelona. Victor heeft een zicht van slechts 0,08%, volgens doktoren te weinig om te rennen of te voetballen, laat staan om te scoren in Camp Nou, maar Victor trekt zich daar niets van aan. Nooit stoppen met dromen, vrienden en vriendinnen.
Gallery

9 foto’s van de eerste grote Ajax-invasie die u nog niet eerder zag

Het was de week van Ajax, kunnen we wel zeggen. De week van Real Madrid-Ajax natuurlijk, maar ook de week waarin het exact vijftig jaar geleden was dat Ajax in Parijs de veelbesproken beslissingswedstrijd tegen Benfica speelde, achteraf gezien de Europese doorbraak van de Amsterdammers. Fotograaf Johan van Gurp, destijds 20 jaar, vond een aantal niet eerder afgedrukte negatieven en neemt ons nog één keer mee terug naar 5 maart 1969, de dag dat zeker 30.000 Ajax-supporters Parijs overspoelden.
SANTOS #11: HUP VROUWEN

Vrouwen
met
ballen

Voetbal een mannenbolwerk? Welnee, vrouwen zijn overal. Op het veld, achter het doel, in de kantine, langs de lijn, op televisie, in de skyboxen, tussen de harde kern. SANTOS #11 staat in het teken van al die vrouwen in het voetbal. Van vrouwen met ballen in het bijzonder.